మట్టి దీపం – 1

ఆ ఊరిలో తెల్లవారుజామున కోడి కూయకముందే కొన్ని ఇళ్లలో సందడి మొదలవుతుంది. అందులో రామయ్య ఇల్లు మొదటిది.

పెద్ద పెరడు, ఎర్రటి పెంకుటిల్లు, ఇంటి ముందు తులసికోట, గడపకు ఇరువైపులా పూలమొక్కలు… ఆ ఇంటిని చూస్తే పల్లెటూరి సంప్రదాయం కళ్లముందు కనిపిస్తుంది.

ఆ ఇంటి ప్రతి మూలలోనూ ఒక ప్రత్యేకత ఉంటుంది. ముఖ్యంగా ఇంటి వెనుక ఉన్న చిన్న గదిలో మాత్రం ఎన్నో జ్ఞాపకాలు దాగి ఉన్నాయి.

ఆ ఇంటి మనవరాలు వైదేహి.

పేరుకు తగ్గట్టుగానే అందంగా, ఎంతో ప్రశాంతంగా కనిపించినా, అన్యాయం జరిగితే మాత్రం ఎదుటివారు ఎవరైనా సరే ప్రశ్నించకుండా వదిలిపెట్టదు.

చదువు పూర్తయ్యాక ఉద్యోగం కోసం నగరానికి వెళ్లే అవకాశం ఉన్నా, తన ఊరిని, తన కుటుంబాన్ని వదిలి వెళ్లడానికి ఇష్టపడలేదు.

దానికి ఒక కారణం ఉంది.

తన తాతయ్య రామయ్య.

ఒకప్పుడు ఆ ఊరిలోనే కాదు, చుట్టుపక్కల గ్రామాల్లో కూడా ఆయన తయారుచేసే మట్టి దీపాలకు ఎంతో పేరు ఉండేది. ఆయన చేతుల్లో మట్టి కూడా అందమైన కళాఖండంగా మారిపోయేది.

కానీ ఆయన మరణించిన తర్వాత ఆ కళను కొనసాగించేవారు లేకుండా పోయారు.

వైదేహి మాత్రం తాతయ్య వృత్తిని వదులుకోలేదు.

“వైదేహీ… ఇంకా నిద్రలేవలేదా? పండగ పూట కూడా ఇలాగే పడుకుంటావా?”

అంటూ వంటింట్లో నుంచి పిలిచింది తల్లి సుమిత్ర.

“లేచేశాను అమ్మా… ఇదిగో వస్తున్నాను!”

అంటూ గదిలో నుంచి బయటకు వచ్చింది వైదేహి.

పసుపు రంగు చుడీదార్, జడలో మల్లెపూలు, నుదుట చిన్న బొట్టు… చూడగానే పండగ కళ ఉట్టిపడుతోంది.

“అమ్మా… ఈరోజు మనం గత ఏడాది కంటే ఎక్కువ దీపాలు తయారు చేయాలి.”

“ఎందుకే? ఉన్నవే ఇంకా అమ్ముడుపోలేదు.”

“అదంతా నేను చూసుకుంటాను. ఈసారి మన దీపాలను పక్క ఊళ్లకు కూడా పంపిస్తాను. ఆన్‌లైన్‌లో కూడా అమ్ముదామని అనుకుంటున్నాను.”

“ఏమోనే… నీ ఆలోచనలు నాకు అర్థం కావు. మట్టి దీపాలు కొనే రోజులు పోయాయి. ఇప్పుడు అందరూ రంగురంగుల లైట్ల వెంట పడుతున్నారు.”

“అందరూ మారిపోయినా మన సంప్రదాయాన్ని మనం ఎందుకు వదులుకోవాలి అమ్మా? పండగ అంటేనే మన సంస్కృతి కదా!”

అంటూ నవ్వింది వైదేహి.

అప్పుడే అక్కడికి వచ్చిన మానస…

“అబ్బో! పెద్ద బిజినెస్ ప్లాన్ వేస్తున్నావే! ముందు మన ఇంట్లో వాళ్లందరినీ ఒప్పించు. ఆ తర్వాత ఊరందరినీ మార్చేయొచ్చు.”

అంటూ నవ్వింది.

“నవ్వుకో మానసా… కానీ ఒకరోజు మన దీపాల కోసం జనాలు క్యూ కట్టకపోతే అడుగు.”

“అలాగే మహారాణి!”

అంటూ మానస వెళ్లిపోయింది.

వైదేహి కూడా నవ్వుకుంటూ వెనుక ఉన్న పనిగదిలోకి వెళ్లింది.

అక్కడ వరుసగా పేర్చిన మట్టి దీపాలు, వాటి మధ్యలో చిన్న చిన్న మట్టి బొమ్మలు కనిపించాయి.

ఒక్కో దీపాన్ని చేతిలోకి తీసుకుని జాగ్రత్తగా రంగులు వేస్తోంది.

అది కేవలం ఆమెకు ఉపాధి మాత్రమే కాదు. తన తాతయ్యతో తనకున్న అనుబంధం.

మధ్యాహ్నం సమయం.

ఊరి చివర నుంచి ఒక ఖరీదైన కారు లోపలికి వచ్చింది.

ఆ కారులో నుంచి దిగిన వ్యక్తి అర్జున్.

తెల్లటి షర్ట్, నల్లటి ప్యాంట్, చేతికి ఖరీదైన వాచ్… నగరంలో పెద్ద వ్యాపారవేత్తగా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు.

చాలా సంవత్సరాల తర్వాత తన స్వగ్రామానికి వచ్చాడు.

“బాబూ… ఇన్ని సంవత్సరాల తర్వాత ఊరికి వచ్చారు. ఈసారి అయినా కొన్నాళ్లు ఉండండి.”

అంటూ డ్రైవర్ రఘు అన్నాడు.

“చూద్దాం రఘు. ముందు ఇంటికి వెళ్దాం.”

అంటూ ఫోన్ చూస్తూ నడవడం మొదలుపెట్టాడు అర్జున్.

అదే సమయంలో ఎదురుగా మట్టి దీపాల బుట్ట పట్టుకుని వస్తున్న వైదేహి కనిపించింది.

అతను ఫోన్‌లో మాట్లాడుతూనే ముందుకు వెళ్లడంతో ఆమె చేతిలోని బుట్టను గుద్దుకున్నాడు.

బుట్ట కిందపడిపోయింది.

దాంతో అందులో ఉన్న దీపాలన్నీ రోడ్డుపై చెల్లాచెదురయ్యాయి.

“అయ్యో! చూసుకుని నడవలేరా?”

అంటూ కంగారుగా కిందకు వంగింది వైదేహి.

“సారీ… ఫోన్‌లో మాట్లాడుతున్నాను. గమనించలేదు.”

అంటూ అతను కూడా కిందకు వంగి దీపాలు ఏరడం మొదలుపెట్టాడు.

“ఫోన్‌లో మాట్లాడుతున్నప్పుడు రోడ్డు మీద నడవకూడదని తెలియదా?”

“తెలుసు. కానీ ఇప్పుడు అయిపోయిన దానికి ఇంత కోపం ఎందుకు?”

“మీరు చేసిన తప్పు మీకు చిన్నదిగా అనిపించొచ్చు. కానీ ఇవన్నీ నేను ఉదయం నుంచి కష్టపడి తయారు చేసిన దీపాలు.”

అంటూ పగిలిపోయిన దీపాన్ని చేతిలోకి తీసుకుంది.

“ఎంత నష్టం జరిగిందో చెప్పండి. డబ్బులు ఇస్తాను.”

అతని మాటలకు వైదేహి తలెత్తి చూసింది.

“అందుకే కదా సమస్య! ప్రతి దానికి డబ్బుతో సమాధానం చెప్పొచ్చని అనుకుంటారు. కానీ కొన్ని వస్తువుల వెనుక కష్టం ఉంటుంది. జ్ఞాపకాలు ఉంటాయి. వాటికి వెల కట్టలేరు.”

అర్జున్ ఆమె మాటలకు కాసేపు సమాధానం చెప్పలేకపోయాడు.

“సరే… ఇంకోసారి జాగ్రత్తగా ఉంటాను.”

“మంచిది. మీ జాగ్రత్తలో మరొకరి కష్టం పగిలిపోకుండా చూసుకోండి.”

అంటూ బుట్ట తీసుకుని అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయింది.

అర్జున్ ఆమె వెళ్లిపోతున్న వైపు చూస్తూ చిన్నగా నవ్వుకున్నాడు.

“చాలా పొగరుగా ఉందే!”

“అదే వైదేహి బాబూ. రామయ్య తాతయ్య మనవరాలు. వాళ్లింట్లో మట్టి దీపాలు తయారు చేస్తారు.”

అన్నాడు రఘు.

“రామయ్య తాతయ్య మనవరాలా?”

అంటూ ఒక్కసారిగా ఆమె వైపు మళ్లీ చూశాడు అర్జున్.

అతని ముఖంలో అప్పటివరకు ఉన్న చిరునవ్వు మాయమైంది.

సాయంత్రం నాలుగు గంటలు.

వైదేహి ఇంటి ముందు ముగ్గులు వేస్తూ, పూలతో అలంకరణ చేస్తోంది.

“అమ్మా… ఈసారి మన ఇంటి ముందు చాలా అందంగా ఉంది కదా!”

అంటూ తల్లిని పిలిచింది.

“అవునే. మీ తాతయ్య ఉన్నప్పుడు ఇంతకంటే అందంగా చేసేవారు.”

అంది సుమిత్ర.

“తాతయ్య గురించి ఏదైనా చెబితే నీకు వెంటనే కన్నీళ్లు వస్తాయి. ఆయన గురించి నాకు చాలా తెలుసుకోవాలని ఉంటుంది అమ్మా.”

“తెలుసుకోవాల్సినవి కొన్ని ఉంటాయి. తెలుసుకోకుండా ఉండాల్సినవి కొన్ని ఉంటాయి.”

“అదేంటి అమ్మా? నువ్వు మాట్లాడే మాటలు ఈ మధ్య చాలా వింతగా ఉంటున్నాయి.”

సుమిత్ర సమాధానం చెప్పకుండా లోపలికి వెళ్లిపోయింది.

వైదేహి తల్లిని చూస్తూ ఉండిపోయింది.

అప్పుడే ఇంటి వెనుక ఉన్న పాత గది గుర్తొచ్చింది.

ఆ గదిలోకి వెళ్లడానికి తల్లి ఎప్పుడూ అనుమతించేది కాదు. తాతయ్య చనిపోయిన తర్వాత ఆ గదికి తాళం వేసేశారు.

ఏముందో తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి ఆమెకు ఎప్పటి నుంచో ఉంది.

కానీ తల్లికి తెలియకుండా అక్కడికి వెళ్లాలని ఎప్పుడూ అనుకోలేదు.

సూర్యుడు అస్తమించడంతో ఊరంతా దీపాల వెలుగులతో మెరిసిపోతోంది.

వైదేహి ఇంటి ముందు వరుసగా మట్టి దీపాలు వెలిగించింది.

ప్రతి దీపాన్ని వెలిగిస్తున్నప్పుడు ఆమె ముఖంలో కనిపిస్తున్న ఆనందం చూసి సుమిత్ర మురిసిపోయింది.

అంతలో వైదేహికి పాత గదిలో ఏదో గుర్తొచ్చింది.

“అమ్మా… నేను కాసేపు వెనుక గదిలోకి వెళ్లి వస్తాను.”

అని చెప్పి లోపలికి వెళ్లింది.

అక్కడ పాత సామాన్ల మధ్య ఒక చెక్క పెట్టె కనిపించింది.

దానిపై దుమ్ము పేరుకుపోయి ఉంది.

ఆమె నెమ్మదిగా పెట్టె తెరిచింది.

అందులో కొన్ని పాత ఫొటోలు, ఉత్తరాలు, ఒక చిన్న వెండి గొలుసు, మరికొన్ని వస్తువులు ఉన్నాయి.

వాటన్నింటి మధ్యలో అందమైన ఆకృతులతో తయారు చేసిన ఒక మట్టి దీపం కనిపించింది.

మిగతా దీపాల్లా అది సాధారణంగా లేదు.

దాని అడుగు భాగంలో రెండు పేర్ల మొదటి అక్షరాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి.

‘రా… శి…’

“రామయ్య… శివయ్యా?”

అంటూ తనలో తాను అనుకుంది.

ఆ దీపాన్ని చేతిలోకి తీసుకుని జాగ్రత్తగా బయటకు వచ్చింది.

“అమ్మా! చూడు… ఎంత బాగుందో!”

అంటూ సంతోషంగా తల్లికి చూపించింది.

కానీ ఆ దీపాన్ని చూడగానే సుమిత్ర చేతిలో ఉన్న పూల తట్ట కిందపడిపోయింది.

“అది… అది నీకు ఎక్కడ దొరికింది?”

“పాత గదిలో ఉంది అమ్మా. దీన్ని కూడా ఈరోజు వెలిగిద్దామనుకుంటున్నాను.”

“వద్దు వైదేహి! ఆ దీపాన్ని వెంటనే అక్కడ పెట్టు.”

“ఎందుకమ్మా? ఇంత అందమైన దీపాన్ని ఎందుకు వెలిగించకూడదు?”

“నేను చెప్పింది విను. దాన్ని ముట్టుకోకు!”

తల్లి అంతలా భయపడటం వైదేహి ఎప్పుడూ చూడలేదు.

“అమ్మా… అసలు ఈ దీపం వెనుక ఏదైనా కథ ఉందా?”

సుమిత్ర కళ్లలో నీళ్లు తిరిగాయి.

“కొన్ని జ్ఞాపకాలు మళ్లీ గుర్తు చేసుకోకూడదు వైదేహి. వాటిని అలాగే వదిలేయాలి.”

“కానీ నువ్వు ఏదో దాస్తున్నావు అమ్మా!”

సుమిత్ర ఏమీ మాట్లాడలేదు.

అప్పుడే ఇంటి బయట కారు ఆగిన శబ్దం వినిపించింది.

గేటు దగ్గర నుంచి ఒక వ్యక్తి లోపలికి వస్తున్నాడు.

అతన్ని చూడగానే సుమిత్ర ముఖం పాలిపోయింది.

అది ఉదయం వైదేహి గొడవపడిన అర్జున్.

అతని చూపు నేరుగా వైదేహి చేతిలోని పాత దీపం మీద పడింది.

ఒక్క క్షణం అతని ముఖంలో ఆశ్చర్యం కనిపించింది.

“ఈ దీపం… మీ దగ్గర ఇంకా ఉందా?”

అని అడిగాడు.

వైదేహి అయోమయంగా అతని వైపు చూసింది.

“మీకు ఈ దీపం ఎలా తెలుసు?”

అర్జున్ సమాధానం చెప్పబోతుండగా సుమిత్ర మధ్యలో కలుగజేసుకుంది.

“అర్జున్! ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? మీ ఇంట్లో వాళ్లకు తెలిస్తే బాగుండదు.”

అతను సుమిత్రను చూస్తూ నెమ్మదిగా అన్నాడు.

“అత్తయ్యా… ఇరవై ఏళ్లుగా దాచిన నిజాన్ని ఇంకా ఎంతకాలం దాచిపెడతారు?”

ఆ మాట వినగానే వైదేహి చేతిలోని దీపం వణికింది.

“అమ్మా… ఏ నిజం?”

సుమిత్ర తలదించుకుంది.

అర్జున్ వైదేహి వైపు తిరిగి చూశాడు.

“వైదేహి… నువ్వు అనుకుంటున్నట్టు ఈ దీపం మీ కుటుంబానికి మాత్రమే సంబంధించినది కాదు. మా కుటుంబానికి కూడా దీనితో ఒక సంబంధం ఉంది.”

“అంటే?”

అర్జున్ ఏదో చెప్పబోతుండగా సుమిత్ర గట్టిగా అరిచింది.

“చాలు అర్జున్! ఇప్పుడు కాదు!”

అర్జున్ వెనక్కి తిరిగి సుమిత్రను చూస్తూ…

“ఇంకా ఎంతకాలం అత్తయ్యా? నిజం తెలుసుకునే హక్కు వైదేహికి కూడా ఉంది.”

అని చెప్పి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.

వైదేహి మాత్రం చేతిలోని దీపాన్ని చూస్తూ నిలబడిపోయింది.

ఆమెకు ఒక్కసారిగా తన తాతయ్య గుర్తొచ్చాడు.

ఆయన చనిపోయే ముందు తన చేతిని పట్టుకుని చెప్పిన మాటలు గుర్తుకొచ్చాయి.

“వైదేహి… ఎప్పుడైనా ఈ దీపం నీ చేతికి వస్తే, దాన్ని వెలిగించే ముందు దాని కథ తెలుసుకోమ్మా!”

అప్పుడు ఆ మాటలకు అర్థం తెలియలేదు.

కానీ ఇప్పుడు…

ఆ దీపం వెనుక ఏదో పెద్ద రహస్యం ఉందని అర్థమవుతోంది.

ఆ రహస్యం ఏమిటి? రామయ్య, శివయ్యల మధ్య ఉన్న సంబంధం ఏమిటి? అర్జున్ కుటుంబానికి వైదేహి కుటుంబానికి మధ్య ఇరవై ఏళ్ల క్రితం ఏం జరిగింది?

అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా…

ఆ దీపం వెలిగితే నిజంగానే ఒక కుటుంబం తలరాత మారిపోతుందా?

కొనసాగుతుంది…